آموزش گام‌به‌گام طراحی چهره با مداد برای مبتدی و حرفه‌ای

نویسنده: آموزشگاه نقاشی ایکاروس

آموزش طراحی چهره یکی از پایه‌ای‌ترین و در عین حال دشوارترین بخش‌های طراحی است. بسیاری از هنرجویان با وجود تمرین زیاد، در تناسبات چهره، جای‌گذاری اجزا و حجم‌دهی دچار مشکل می‌شوند. در این صفحه، مسیر یادگیری طراحی چهره با مداد را از سطح مبتدی تا پیشرفته، به‌صورت اصولی و مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.

این آموزش مناسب افرادی است که می‌خواهند طراحی چهره را به‌درستی یاد بگیرند؛ چه کسانی که به‌تازگی وارد دنیای طراحی شده‌اند، چه هنرجویان سیاه‌قلم که با کپی‌کاری پیش نرفته‌اند، و چه افرادی که به‌دنبال یادگیری اصول طراحی حرفه‌ای چهره هستند، نه صرفاً شباهت‌سازی.

در این آموزش، بدون پیچیده‌گویی و بدون وابستگی به استعداد ذاتی، با اصول فرم، تناسبات، نور و حجم در طراحی چهره آشنا می‌شوید و می‌آموزید چگونه از طراحی‌های پراشتباه و سطحی فاصله بگیرید.

آموزش طراحی چهره مناسب چه کسانی است؟

• مبتدی‌هایی که می‌خواهند طراحی چهره را از پایه یاد بگیرند
• هنرجویان علاقه‌مند به طراحی چهره با مداد و سیاه‌قلم
• کسانی که از کپی‌کاری و طراحی صرفاً از روی عکس خسته شده‌اند
• علاقه‌مندان به طراحی حرفه‌ای چهره و درک فرم و حجم صورت

مسیر اصولی یادگیری طراحی چهره

یادگیری طراحی چهره اگر بدون مسیر مشخص انجام شود، معمولاً به حفظ کردن شکل چشم و بینی و وابستگی به کپی‌کاری منجر می‌شود. در یک آموزش اصولی، مراحل یادگیری طراحی چهره به شکل زیر پیش می‌رود:

1. درک فرم کلی سر و تناسبات چهره
2. شناخت جایگاه اجزای اصلی صورت
3. طراحی اجزا بدون ورود زودهنگام به جزئیات
4. نور، سایه و حجم‌دهی چهره
5. آمادگی برای ورود به طراحی پرتره

فیلم آموزش طراحی چهره با مداد (آموزش اصولی تناسبات)

آیا تا به حال با آموزش طراحی چهره‌ ای روبه‌رو شده‌اید که واقعاً به همه نیازهای شما پاسخ دهد؟ آموزشی که روش‌هایی کاربردی و قابل‌درک ارائه دهد تا بدون نیاز به کپی‌برداری یا انداختن از روی عکس، بتوانید چهره را با درک واقعی از فرم و نسبت‌ها طراحی کنید؟

متدهای آموزشی زیادی برای طراحی چهره وجود دارد؛ از طراحی با مداد گرفته تا تکنیک‌های دیجیتال. اما بسیاری از این روش‌ها پراکنده، پیچیده یا حتی گمراه‌کننده‌اند. در میان این حجم از آموزش، روش‌هایی اصیل و مؤثر هستند که ما را به درک ساختار چهره و خلق آن از ذهن نزدیک می‌کنند، نه صرفاً بازتولید یک تصویر. آنچه در این صفحه می‌آموزید، بر پایه همان اصولی‌ست که اساتید برجسته طراحی چهره طی سال‌ها آموزش داده‌اند – اصولی، کاربردی و بدون وابستگی به کپی کردن.

آموزش طراحی چهره به روش کل به جزء

در این بخش از آموزش طراحی چهره، شما با روشی آشنا می‌شوید که در آن، کلیت فرم و حجم چهره پیش از ورود به جزئیات در نظر گرفته می‌شود. این متد، پایه‌ی درک واقعی از چهره و پرهیز از طراحی سطحی است.

فیلم آموزش طراحی چهره با مداد

آموزش طراحی چهره با مداد

این ویدئو **۱۱ دقیقه‌ای** تمام مراحل طراحی چهره با مداد را مرحله‌به‌مرحله آموزش می‌دهد: از تعیین تناسبات و جایگاه اجزای چهره، تا سایه‌زنی و نورپردازی. حتی اگر مبتدی هستید، با دنبال کردن نکات عملی فیلم، می‌توانید طراحی‌های واقعی و متناسب داشته باشید.

خلاصه سرفصل‌های مطرح‌شده در فیلم

چنانچه فرصت دیدن این فیلم ۱۱ دقیقه‌ای را ندارید، با نگاهی به موارد ۱۲گانه زیر با سرفصل‌های اصلی مطالب آشنا شوید.

1. زاویه‌های دید در طراحی چهره: تمام‌رخ، نیم‌رخ، سه‌رخ
2. بیضی اصلی سر در زوایای مختلف
3. محوربندی اولیه بیضی سر
4. جایگاه چشم، بینی، لب‌ها و گوش‌ها
5. دو نکته‌ی ظریف درباره موقعیت لب و رستنگاه مو
6. اهمیت منبع نور و زاویه تابش در طراحی چهره
7. درک سطوح روشن و تاریک چهره و حجم‌دهی به بینی
8. نورپردازی کلاسیک و معرفی مثلث رامبراند
9. مفهوم "کلی دیدن و دوسایه" در طراحی چهره
10. تناسب فاصله‌ی چشم‌ها نسبت به هم و نسبت به صورت
11. اندازه‌گیری فاصله بینی، گوش، لب و سایر اجزا
12. تغییر محوربندی در زاویه‌های دید از بالا و پایین

مراحل گام‌به‌گام اجرای طراحی چهره

۱. شروع با فرم کلی جمجمه و بیضی چهره

در نخستین مرحله، به جای طراحی مستقیم چشم یا بینی، ما یک فرم کلی و ساده از جمجمه و سر را ترسیم می‌کنیم. این فرم معمولاً یک بیضی است که با توجه به زاویه سر، کشیدگی و انحنا تغییر می‌کند. این گام پایه‌ی درک حجم در طراحی چهره است.

۲. تعریف جهت نور و ساختار کلی سایه‌ها

پیش از ورود به جزئیات، جای منبع نور مشخص می‌شود و حجم کلی سایه‌روشن‌ها با تکنیک‌های پایه سایه‌زنی ترسیم می‌گردد. این مرحله باعث می‌شود ساختار چهره به صورت حجمی و سه‌بعدی درک شود.

۳. ترسیم محورهای تناسب و جای‌گذاری کلی اجزای چهره

در این مرحله، با استفاده از محور عمودی و افقی، محل تقریبی چشم، بینی، دهان و گوش مشخص می‌شود. این مرحله به شما کمک می‌کند که تعادل کلی چهره را حفظ کرده و درگیر جزئیات زودهنگام نشوید.

۴. پرداخت جزئیات از کلی به خاص

اکنون، و فقط پس از ساختن حجم و تناسب کلی، وارد مرحله‌ جزئیات می‌شویم. از فرم کلی چشم، بینی و لب شروع کرده و به‌تدریج خطوط و سایه‌های دقیق را اضافه می‌کنیم. طراحی چهره با مداد در این مرحله عمیق‌تر می‌شود و شخصیت پرتره شکل می‌گیرد.

۵. بازبینی نهایی و اصلاح تناسبات

در پایان، دوباره به کل چهره نگاه می‌کنیم و ارتباط اجزا را بررسی می‌کنیم. این مرحله از متد «کل به جزء» اهمیت زیادی دارد، چون به جای تمرکز صرف روی چشم یا لب، نگاه ما به هماهنگی و یکپارچگی چهره بازمی‌گردد.

واقعا اهمیت جزئیات در طراحی چهره چه مقدار است؟

همانطور که در فیلم بالا دیدید، گفته شد که جزئیات و پرداختن پیش از موقع به عناصری مانند چشم و بینی و مژه ها و ابرو، میتواند به آفتی برای طراحی چهره تبدیل گردد. روش طراحی کل به جز سیستم و اسلوبی است که میتواند ما را از اشتباهات رایج در طراحی از صورت برهاند. برای اینکه از مرحله مبتدی گذر کرده و وارد مرحله حرفه ای شوید، پرداختن به سیستم کل به جزء ضروری مینماید. تشریح روش کل به جزء در طراحی، در حوصله این مقاله نمیگنجد و نیاز به آموزش مبسوط و کاملتری دارد که جهت آشنایی با این آموزشها میتوانید در صورت تمایل در دوره آموزش مجازی چهره ما ثبت نام نمایید.

طراحی چهره بدون کپی – واقعیت یا افسانه؟

ابتدا این فیلم کوتاه حدودا 1 دقیقه ای را ببینید. چنانچه تصوری از اجرای نقاشی چهره بدون توجه به جزئیات ندارید، این فیلم میتواند نقاط تاریک و مبهم این روش مهم را برای شما تا حدی روشن نماید. پس از آن این آموزش را با سرعت آهسته تر و بصورت گام به گام و با توضیحات، دنبال خواهیم کرد.

تایم لپس اجرای ترسیم سر و صورت

نمونه اجرای کامل طراحی چهره

مرحله اول: ساختار کلی سر بدون جزئیات

در مرحله نخست و در ابتدا، بسیار مهم است که سه نکته اساسی را به ترتیب زیر مورد توجه قرار دهیم:
1 تعیین زاویه دید
2 ترسیم بیضی سر
2 محور بندیها وتقسیمات صورت

مرحله اول

همانطور که مشاهده کردید، در مرحله ابتدایی میبایست با توجه به زاویه دید مدل، بیضی سر را رسم کنیم. تقسیمات چهره و محوربندیهای صورت را طبق آنچه ابتدا در آموزش اصولی طراحی چهره ارائه شد، انجام دهید. بسیار مهم مینماید که بدون توجه به جزئیات چشم و مژه و ابرو و ... به سایه ها و تیرگیهای کلی (طبق آموزش اولیه) توجه نمایید و ساختار کلی تاریک روشن سر و صورت را مورد توجه قرار دهید.
اگر این مراحل را درست و اصولی پیاده کنیم، تا اینجای کار به تصویری مانند شکل زیر، دست پیدا میکنیم:

مرحله دوم: پیشبرد طراحی به‌صورت درصدی و یکسان

پس از اینکه طراحی قدری شکل گرفت، میبایست به افزودن جزئیات بصورت درصدی و بطوریکه در کل کار اعمال شود، بپردازیم.
در این مرحله بسیار مهم است که توجه خود را معطوف یک نقطه (مثلا چشمها) ننمایید. دست شما میبایست بروی کل کار حرکت کرده وکل سر را پوشش دهد. برای مثال اگر چشمی را 5 درصد پیش بردید، چشم دیگر و همینطور سایر نقاط، مانند بینی و لب و حتی چانه و پیشانی و موها را نیز به مقدار همان 5 درصد، پیش ببرید.

مرحله دوم طراحی چهره با مداد - پیشبرد حجم به صورت یکنواخت

تصویر زیر نمایشگر تصویر قبلی است که مقدار بیشتری از سایه ها و تاریک روشنیهای کلی را به آن افزوده ایم و طبق روش توضیح داده شده، سعی کرده ایم این اضافات در کل کار، بصورت یکسان و مساوی پخش شده باشد.

مرحله سوم: حجم‌دهی و افزایش تیرگی‌ها

در این مرحله به تدریج بر مقدار تیرگیهای کار میافزاییم. القای حس حجم، نمایش فرورفتگیها و بر آمدگیهای قسمتهای مختلف چهره، مواردی است که میبایست به آن توجه شود.

القای حس حجم در طراحی چهره- مرحله سوم

یکبار دیگر قصد داریم بر اهمیت اجرای سیستم کل به جزء در طراحی خصوصا چهره که دشوارتر از سایر موضوعات مینماید، تاکید کنیم. این تصور غلط و اشتباهی است که بپنداریم میبایست ابتدا چشمها و مژه ها را در چهره مشخص نمود، بعد بینی را رسم نمود، بعد لب و بعد هم متعاقب آن، سایر قسمتها را بهم چسباند. تصوری که نزد افراد مبتدی و غیر حرفه ای رایج است.
اندازه گیریها در چهره میبایست چشمی انجام شوند. شما میتوانید حین انجام طراحی، بخشها و قسمتهایی را مقیاس قرار دهید و با توجه به اندازه آنها، برای ابعاد و اندازه های سایر قسمتها نیز تصمیم بگیرید.
در این مرحله ما به تصویری مانند شکل زیر میرسیم:

مرحله چهارم: اضافه کردن جزئیات چهره

در این مرحله و پس از اینکه بستر حجمی ناحیه ها و قسمتهای مختلف کار شکل گرفت، بتدریج روی جزئیات مربوط به چشمها، بینی، لب و دهان و پیشانی و چانه کار میکنیم.

مرحله چهارم – افزودن جزئیات چهره

نکته بسیار مهم این است که ما در سیستم کل به جزء ای که بصورت اصولی اجرا شده باشد، فرصت اصلاح کار را، حتی تا رسیدن به مراحل پایانی طراحی، از خود سلب نمیکنیم. در این روش چون تیرگیها در کل کار تدریجی اضافه میشود، پس از اینکه قدری طراحی شکل گرفت و ایرادات آن نمایان شد، میتوانیم به اصلاح قسمتهای اشتباه بپردازیم. مثلا چشمها را در صورت لزوم قدری براست یا چپ، و یا بالا و پایین، تغییر دهیم.
پس بنابر این ما با سیستم طراحی کل به جزء برای چهره، یک حرکت سیال و فی البداهه را آغاز مینماییم و در تمام زمانی که این فرایند اجرا میشود، میبایست آمادگی ایجاد تغییر در طراحیمان را داشته باشیم.
نکته مهم: از نظر ما، محافظه کاری در عملی مانند طراحی، پسندیده نمیباشد. شیوه های متنوع و زیادی برای کشیدن و ترسیم چهره و یا سایر اشیاء وجود دارد. شیوه هایی که بر کارکردهای محافظه کارانه و وسواس گونه استوار شده اند. مانند روش طراحی بارگ و یا سایر روشهای مبتنی بر گرایشات خطی و خط محوری.
ضمن اینکه از محکوم کردن سایر شیوه ها خودداری مینماییم، ارائه ادله برای ارجحیت سیستم مورد استفاده خود را از حوصله این نوشتار خارج دانسته و به آن نمیپردازیم.

مرحله پنجم: اصلاحات و تکمیل نهایی طراحی

در مراحل نهایی، تاکیدهای بیشتر بروی حجم و جزئیات چهره ایجاد مینماییم. ایده آل و مطلوب این است که تا لحظه آخر که دست از کار میکشیم تمام قسمتهای کارمان به یک اندازه کار شده باشند و این حالت که قسمتی تمام شده نباشد وقسمتی دیگر تمام شده، در کار ما دیده نشود.

آموزش طراحی چهره با مداد- مرحله پنجم

مرحله نهایی طراحی چهره ما نیز به انجام رسید.

در تصویر زیر تغییرات تدریجی طراحی از مراحل آغازین تا پایانی آن در کنار هم قابل مشاهده و مقایسه است.

طراحی چهره، توسط دیوید کاسان David Kassan

Portait Drawing Demo, by Zimou Tan

آموزش های ما در آموزشگاه نقاشی ایکاروس مبنتی بر روش و سیستم کل به جزء است. کل به جزء چهار چوب اصلی برخورد ما با طراحی و در مواجهه با پدیده ها و جهان هستی میباشد. این سیستم طراحی تنها روشی است که طراح را از وابستگی به از رو انداختن طرح و کپی کاری نجات میبخشد.

ممکن است ما در دوره های خاصی از آموزشمان در آموزشگاه، طرح را با روشهای مختلفی که وجود دارد بروی زمینه منتقل نماییم، اما این بهیچ وجه نمیبایست بعنوان رویه غالب برای طراح تثبیت شود. یک طراح ممکن است در بعضی موارد و بنا بر مصلحتی که خود تشخیص میدهد، طرح کارش را از رو انداخته و به اصطلاح کپی کند. اما در عین حال میبایست توانایی کشیدن طرح بدون کپی کردن آن را نیز داشته باشد. و این منظور تنها با رعایت دقیق سیستم کل به جزء دست یافتنی میباشد.

نمونه آثار هنرجویان با روش کل به جزء

فراموش نکنید که بهترین و موثر ترین شیوه طراحی، خصوصا هنگام مواجهه با موضوع سختی مانند چهره، روش کل به جزء میباشد.
افراد با تمرین و ممارست در این شیوه، به توانایی قابل ملاحظه ای در اجرای پروژه های نقاشی چهره خود، نائل میگردند. برای نمونه اثر زیر توسط آقای محمد قاسمی از هنرجویان آموزشگاه در متد آموزش نقاشی سیاه قلم میباشد که بدون کپی کردن طرح انجام شده است:

همچنین میتوانید در انجام طراحی بدون کپی کردن طرح اولیه، فیلمی از انجام این روش توسط این هنرجو را که تسلط بیشتری بر طراحی دارد مشاهده نمایید.

در اینجا مجالی برای پرداختن بیشتر به این بحث در آموزش طراحی نیست. اما چنانچه مایل به آشنایی با اصول آموزش نقاشی چهره بدون نیاز به کپی کردن میباشید، این آموزشها در دوره های مجازی قابل دسترس میباشد.

سؤالات متداول درباره آموزش طراحی چهره

آیا بدون استعداد می‌توان طراحی چهره را یاد گرفت؟

بله. آموزش طراحی چهره بر پایه یادگیری اصول، تمرین منظم و درک فرم صورت است و وابستگی به استعداد ذاتی ندارد. با آموزش درست، هنرجویان مبتدی هم می‌توانند به پیشرفت قابل‌توجهی برسند.

تکنیک «کل به جزء» در طراحی چهره چیست؟

در این روش، ابتدا ساختار کلی چهره، تناسبات و نور مشخص می‌شود و سپس جزئیاتی مانند چشم، بینی و دهان طراحی می‌گردد. این تکنیک پایه‌ی اصلی آموزش طراحی چهره اصولی است.

چه مدت طول می‌کشد تا به طراحی چهره مسلط شویم؟

مدت زمان یادگیری به تمرین و آموزش صحیح بستگی دارد، اما اغلب هنرجویان پس از ۲ تا ۳ ماه آموزش طراحی چهره با مداد، به درک مناسبی از اصول می‌رسند.

برای شروع آموزش طراحی چهره با مداد چه ابزارهایی لازم است؟

برای شروع، یک مداد HB و 2B، کاغذ طراحی مناسب و پاک‌کن نرم کافی است. در آموزش طراحی چهره، استفاده درست از ابزار مهم‌تر از تنوع آن‌هاست.

آیا آموزش طراحی چهره فقط مخصوص مداد است؟

خیر. اگرچه تمرکز دوره بر طراحی چهره با مداد است، اما اصول آموزش داده‌شده در طراحی با زغال، سیاه‌قلم و حتی طراحی دیجیتال نیز کاربرد دارند.

تفاوت آموزش طراحی چهره با طراحی پرتره چیست؟

در آموزش طراحی چهره، هدف یادگیری ساختار، تناسبات و تحلیل فرم صورت است، در حالی که طراحی پرتره بیشتر بر شباهت ظاهری تمرکز دارد. این آموزش پایه‌ای برای ورود حرفه‌ای به پرتره محسوب می‌شود.