لئوناردو داوینچی، زندگینامه و سرگذشت هنری

نویسنده: ایکاروس، تاریخ بروز رسانی: سه شنبه 21 اسفند 1397

لئوناردو داوینچی فرزند پیرو داوینچی یکی از افراد ثروتمند و مشهور استان توسکانا بود. وی از همان دوران کودکی علاقه بسیاری به طراحی از خود نشان می داد. و هیچگاه دست از این کار نمی کشید. تا جایی که توجه پدر و اطرافیان خود را به این موضوع جلب کرد. پدر وی طراحی های او را به نزد اساتید بزرگ می برد و یکی از همین اساتید «آندرا دل وروکیو» بود. وروکیو دوست نزدیک پیرو محسوب میگشت. وی پس از دیدن طراحی های لئوناردو بسیار مشتاق شد و از پدر وی خواست که او را به آتلیه وروکیو بیاورد. لئوناردو پس از شنیدن این پیشنهاد آنرا پذیرفت. یکی از توانایی های وی قدرت طراحی او بود. وازاری می گوید که لئوناردو توانایی بسیار بالایی در بیان نظریات و ایده های خود به شکل طراحی داشت. وی ایده خود را به شکل بسیار زیبا و خاص طراحی می کرد. در میان شاگردان وروکیو هنرمندان دیگری نیز بودند که بعدها بسیار مشهور شدند. هنرمندانی مانند ساندرو بوتیچلی و دومنیکو گیرلاندایو. اما اولین اثری که به طور قطع به لئوناردو نسبت داده می شود یک طراحی به نام منظره رودخانه می باشد. این اثر را وی از رودخانه آرنو فلورانس به تصویر کشیده است. وی این طراحی را با توجه به تعلق خاطری که به طبیعت گردی های دوران نوجوانی خود داشت تصویر کرده است. ابعاد این اثر 19 در 28.5 سانتیمتر می باشد و در پانزدهم آگوست سال 1473 خلق شده. امروزه این اثر در گالری اوفیتزی فلورانس نگهداری می شود.


منظره رودخانه

منظره رودخانه


جالب توجه است که دو اثر بسیار مشهور از آندرا وروکیو با نامهای «توبیاس» و «فرشته و مریم مقدس با فرزند» که هر دو امروزه در لندن نگهداری می شوند، ترکیب بندی ای شبیه به طراحی منظره رودخانه لئوناردو را دارند.

اما اولین آثاری که لئوناردو به صورت مستقل خلق کرد از سال 1469 آغاز شد. این آثار پیش از اولین اثر مشهور وی با نام غسل تعمید مسیح خلق شدند. یکی از زیباترین آثار وی که امروزه در نشنال گالری واشنگتن نگهداری می شود با نام «پرتره زن» که از سال 1474 تا سال 1478 خلق شده است، می باشد. این پرتره مربوط به «جینورا دی بنچی»، یکی از زنان معروف فلورانس می باشد. این اثر آغازگر ارتباط وی با قشر ثروتمند و گرفتن سفارشهای متعدد از آنها بود. او در این اثر از رنگهای بسیار شفاف و روشن استفاده نمود. در پشت پرتره تصویر یک منظره دیده می شود و تکنیک منحصر به فرد وی در محو کردن رنگها نیز از خصوصیات بارز این اثر می باشد.


پرتره زن

پرتره زن


بین بهار و تابستان سال 1482 لئوناردو به میلان عزیمت کرد. میلان یکی از معدود شهرهای اروپایی بود که در آن دوران جمعیتی بیش از یکصدهزار نفر داشت. وی در یکی از محله های پرجمعیت میلان که در آن دوران صنعتی و تولید کننده بود سکنی گزید. یکی از دلایل عزیمت وی را میتوان «لورنزو مانیفیکو»، دوک قدرتمند و هنر دوست فلورانس نامید. وی با نفوذ و قدرتی که بر تمام ایتالیا داشت از هنرمندان حمایت می کرد و آنها را به مانند سفرای بلند پایه فلورانس به نقاط دیگر ایتالیا می فرستاد. وی در مارس 1503 مجددا به فلورانس بازگشت و در آپریل همان سال سیاستمدار فلورانسی «پیر سودرینی»، پروژه نقاشی دیواری یکی از سالنهای مهم پالاتزو وکیو (که یکی از مهم ترین ساختمانهای فلورانس می باشد) را به وی واگذار کرد. لئوناردو در آن سالن می بایست صحنه یک نبرد را به تصویر می کشید. در حالی که دقیقا در دیوار روبروی آن، میکل آنجلو مشغول به اجرای پروژه دیگری بود. وی در خلق این نقاشی از یک تکنیک جدید استفاده کرد. اما به دلیل بزرگی ابعاد نقاشی متد جدید وی با شکست روبرو شد. اما در همین دوره زمانی وی دست به خلق شاهکار هنری تمام تاریخ هنر جهان زد، مونالیزا !
این شاهکار بزرگ هنری در سال 1503 خلق شده است. ابعاد این اثر 77 در 53 سانتی متر می باشد و امروزه در موزه لور نگهداری می شود. در مورد هویت این زن، جورجو وازاری نقل می کند که این پرتره متعلق به همسر یک تاجر معروف فلورانسی به نام «فرانچسکو دل ژوکوندو» می باشد. نام این زن نیز «لیزا گراردینی» می باشد. این اثر هرگز به دست سفارش دهنده آن نمی رسد. در تاریخ نقل می شود که لئوناردو برای چهار سال روی آن کار می کند. اما هرگز آنرا تحویل سفارش دهنده نمی دهد. این موضوع توسط یک تاریخ نویس محلی به نام وسپوکی نیز تایید می شود. وی در سال 1503 می نویسد: ما منتظر تحویل نقاشی ژکوند توسط لئوناردو داوینچی به سالن شورا هستیم. بنابراین تابلو در دستان خالق اثر باقی می ماند و برای وی به عنوان یک منبع الهام و تمرین تبدیل می گردد. وی حداقل به مدت 10 سال دیگر بر روی این اثر کار میکند، و در تمام مسافرتهایش، وی این تابلو را با خود حمل می نماید. و در آخرین محل اقامت خود در فرانسه پادشاه فرانسه آنرا از وی خریداری می نماید.


مونالیزا

مونالیزا


چشمان این پرتره، از اهمیت هنری خاصی برخوردار است. به طوری که نوع نگاه این پرتره باعث القای نوعی احساس شیرین و سلامت به بیننده می گردد. چیره دستی و نوع خاص طراحی چشمان باعث تغییر جهت نگاه بیننده و تمرکز عمیق بر روی صورت می گردد. لبخندی که بر لبان این صورت نقش بسته به شکل استادانه و اسرار آمیزی کار شده است و حالت معصومیت و آرامش این پرتره را به صورت بسیار قوی به بیننده منتقل می نماید. یکی از نکات قابل توجه در این اثر هنری سادگی موضوع می باشد. به طوری که ما در این نیم تنه هیچ گونه جواهر و یا زیورآلاتی مشاهده نمی کنیم. همین امر باعث جذابیت و خاص بودن بیشتر این اثر شده است. به بیان دیگر این اثر زیبایی طبیعی یک بانو را به رخ بیننده کشیده و او را مبهوت می نماید.


چشمان مونالیزا

در قسمت سمت راست شانه مدل یک رد طلایی مشاهده می گردد که تاثیر زیادی در القاء حس حرکت و جوانی موضوع ایفا می نماید. این خط نسبتا قطور و طلایی به شکل استادانه و با دقت به سه بخش مساوی تقسیم شده که هر یک پایین تر از دیگری قرار دارد و همین امر به داینامیک بودن و پر انرژی بودن کار افزوده است.


بخشی از تابلوی مونالیزا

در دوران لئوناردو مقوله پرسپکتیو برای یک نقاش یک بحث ریاضی و محاسباتی بوده است. اما نابغه بزرگ ما این مسئله را به شکل دیگری حل کرده است. وی با استفاده از رنگ و نور سایه، به خلق نوعی پرسکتیو که به پرسپکتیو فضایی یا پرسپکتیو اتمسفری مشهور شده است دست میزند. این اثر هنری برای دو دهه نقاشی پرتره را در ایتالیا دستخوش تحول کرد. از نکات بسیار مهمی که می توان در این نقاشی دید نمایش بسیار زیبای چند عنصر مهم بصری در کنار یکدیگر می باشد. القای حس عمق (پرسپکتیو)، آناتومی صورت و سر، و نقاشی منظره. اجرای تمام این فاکتورها به صورت استادانه در کنار هم باعث به وجود آمدن یک شاهکار ترکیبی خارق العاده شده که احتمالا هرگز مانند آن تکرار نخواهد شد.

در کتاب مشهور هنرمندان بزرگ اثر «جرجو وازاری» در مورد لئوناردو داوینچی اینگونه نوشته است: «برکات و هدایای آسمانی از سوی آسمان بر زمین می بارد، و در بسیاری مواقع این برکات و هدایا در غالب بدن یک انسان بر ما نازل می گردد. اما برخی از این برکات آنقدر بزرگ است که از ذهن و درک انسانهای عادی خارج است و ذهن کوچک آنها ظرفیت درک این انسانهای بزرگ را ندارد. هر عمل این انسانهای بزرگ، متعالی و مقدس می باشد. این ابر انسانها تمام نوع بشر را در پشت سر خود جا می گذارند و خود به آسمانها و درجه متعالی نائل می گردند. لئوناردو داوینچی جزو انسانهایی است که نوع بشر هرگز نمی تواند قدردان او باشد. بسیاری از کارهایی که برای انسانها بسیار پیچیده و خارج از توان انجام می باشد برای او سهل و آسان می نماید.»

بی شک لئوناردو داوینچی را میتوان یکی از بزرگترین نوابغ دوران نامید که در عرصه های بسیاری از جمله هنرهای مختلف و در علوم گوناکونی مانند ریاضیات، پزشکی، مهندسی و ... صاحب اندیشه و سرآمد بوده و به این هنرمند بزرگ همیشه در گوشه و کنار مطالب و اطلاعات هنری بسیار پرداخته شده است. از ماجرای زندگی او گرفته تا آثار هنریش و بسیاری از موارد دیگر. اما لئوناردو در کنار نبوغ و استعداد خارق العاده اش، شخصیتی بسیار مرموز و پیچیده داشته است. این موضوع در آثار و نقاشی های او نیز قابل مشاهده میباشد. لئوناردو با هر دو دست مینوشته و ما امروز برای درک برخی از مطالب او، میبایست آنها را پس از قرار دادن در مقابل آینه، مطالعه کنیم. زیرا او بسیاری از این مطالب رمزگونه را برعکس مینوشته.


چهره لئوناردو داوینچی

چهره لئوناردو داوینچی


در مورد نقاشی های او مطالب بسیاری وجود دارد. از نقاشی شام آخر که فیلم راز داوینچی از روی آن ساخته شده تا تابلوی مونالیزا که نمادها و سمبل های مخفی در آن مشاهده میشود. نقشه ها، یادداشتها و طرحهای بیشماری از وی بجا مانده که نمایانگر ذهن خلاق و فعال هنرمندی میباشد که توانایی پرداختن به مسائلی فراتر از دلمشغولیهای زمان خویش را داشته است. این سئوال همچنان در ذهن محققان امروزی باقیست که چطور ممکن است در حدود ۵۰۰ سال پیش شخصی بتواند چنین پروژه های پیچیده ای مانند طراحی هلیکوپتر و یا تانک (که تنها دو نمونه از کارهای بسیار او هستند) را انجام دهد؟ شگفتی حاصل از این واقعیت برخی از محققین را به سمت این تئوری هیجان انگیز سوق داده که لئوناردو ممکن است با کسانی ارتباط داشته که نوعی تکنولوژی بسیار پیشرفته تر از آن زمان را در اختیار داشته اند. باستان شناسان پیش از این نیز، در مواجهه با شگفتیهای توجیه ناپدیر آثار مکشوفه مصر باستان، فرضیاتی از قبیل ارتباط با موجودات فرا زمینی و بیگانگان را مطرح کرده اند. به عنوان نمونه، در بین آثار مکشوفه مصر باستان تصویری کشف شده است که اشکال عجیب موجود در آن بسیار شبیه به تصور امروزی ما از سفینه های فضایی یا همان یوفو ها میباشد. برای اطلاعات بیشتر رجوع شود به کتاب آتلانتیس تمدن گم شده.


تصویری از مصر باستان با نشانه هایی از تانک، هلی کوپتر و یوفو یا بشقاب پرنده

تصویری از مصر باستان با نشانه هایی از تانک، هلی کوپتر و یوفو یا بشقاب پرنده و ...


به بحث لئوناردو باز میگردیم. تئوریهای این محققین میگوید که وی توانسته است به نوعی با تکنولوژی جدید توسط این بیگانگان آشنا شود. یک کانال معتبرتلویزیونی آمریکایی بنام History Chanel در مستندی بنام Ancient Aliens در مورد موجودات هوشمند فرازمینی که از آغاز بوجود آمدن انسان بر روی زمین وجود داشته و در جهت ارتقای دانش، به بشر کمک کرده‌اند و باعث شکل دهی تاریخ ما شده‌اند بحث می‌کند. این مستند از ۲۰ آوریل ۲۰۱۰ (۳۱ فروردین ۱۳۸۹) تاکنون در حال پخش شدن از این کانال میباشد. اکثر کارشناسان و افرادی که در این مستند سخن می‌گویند از طرفداران نظریهٔ فضانوردان باستانی هستند که از معروفترین آنها می‌توان از اریش فون دنیکن، که بنیان‌گذار نظریهٔ فضانوردان باستانی است نام برد. که به عقیده آنها طراحی های عجیب و اسرار آمیزی که از لئوناردو باقی مانده نشانه هایی از آشنایی او با همین تکنولوژی است و یا بیانگر فرایند رویدادهایی میباشد که منجر به آشنایی او با این تکنولوژی گشته است.


طراحی های عجیب باقی مانده از لئوناردو

نمونه ای از طراحی های عجیب باقی مانده از لئوناردو


وی معتقد است که لئوناردو با بیگانگان در ارتباط بوده و در این ارتباط به مدارک و شواهدی که در لابلای زندگی و آثار او پیدا شده استناد میکند . برای مثال اریش فون دنیکن در یکی از بررسی هایش به اثری استناد میکند که گفته میشود لئوناردو در تکمیل قسمتی از آن اثر نقش داشته است. لئوناردو همانطور که پیش از این کفته شد، در جوانی شاگرد یکی از بزرگترین و پر آوازه ترین اساتید زمان به نام آندرا دل وروکیو بوده است. در آن ایام وروکیو تصمیم به خلق اثری به نام اعلان میگیرد. در این اثر فرشته مقرب پروردگار بر مریم ظاهر گشته و خبر از تولد مسیح میدهد. وروکیو فضای اثر و پیکره مریم مقدس را کار میکند. اما قسمت اجرای فرشته را به لئوناردو می سپارد. در قمستی که وروکیو انجام داده متریال اجرا، متریال همیشگی و سنتی است: تمپرا با حلال تخم مرغ. اما در این قسمت استاد بزرگ و اسرار آمیز وارد میشود و فرشته را به تصویر میکشد. بحث هایی در مورد اینکه آیا این موضوع واقعیت دارد که واقعا این فرشته اثر داوینچی است یا خیر، وجود دارد و تعدادی مخالف و موافق بر سر این قضیه رو در روی هم جبهه گرفتند. سرانجام در سال ۱۹۸۹ تعدادی از متخصصان فلورانس دست به آزمایشهایی جهت پی بردن به این موضوع که آیا واقعا قسمت فرشته اثر وروکیو را، خود لئوناردو کار کرده است یا خیر، میزنند. بعد از تعداد زیادی آزمایشهای علمی و آنالیز مواد و تستهای تاریخی توسط هنر شناسان تایید میشود که این قسمت از کار را لئوناردو به انجام رسانیده است. اما یک موضوع بسیار شگفت انگیز و غیر منتظره دیگر نیز کشف میشود: زیر اشعه ایکس، فرشته ای که لئوناردو به تصویر کشیده ناپدید میشود! دلیل این موضوع این است که لئوناردو از رنگهایی به غیر از رنگهای سنتی استفاده کرده. او از رنگهایی با جنسیت شفاف استفاده کرده که در زیر اشعه ایکس چنان عکس العملی نشان میدهند. او همیشه به خاطر مخفی کردن نشانه ها و گنجاندن پیامهای مخفی در داخل آثارش معروف بوده و این بار نیز شاید وی میخواسته پیامی به آیندگان بدهد که من شما را میبینم! و در کنار این پیام بر این نکته نیز تاکید کرده که این فرشته را من کار کرده ام!


تابلوی اعلان اثر وروکیو

تابلوی اعلان اثر وروکیو


نکته بسیار جالب و نسبتا عجیب دیگری در اسناد تاریخی وجود دارد مبنی بر اینکه از سال ۱۴۶۶ تا سال ۱۴۶۸ لئوناردو از تمام آرشیو های تاریخی ناپدید میشود. هیچ اطلاعاتی از لئوناردو در دسترس نیست. در طول این مدت هیچ نقل قولی هم از او نیست. کسی او را ندیده و در طول این مدت نوشته یا اثری از او نیست. در کتاب زندگی هنرمندان بزرگ اثر جرجو وازاری هم هیچ اثری در طول این مدت از او نیست. شایان ذکر است که این کتاب یکی از مهمترین منابع اطلاعات در مورد هنرمندان دوره رنسانس است و وازاری با دقت و ریز بینی بسیار این کتاب را به رشته تحریر در آروده است. معلوم نیست در این مدت لئوناردو در کدام شهر زندگی میکرده و با توجه به این که اطرافیان او همیشه به وی توجه میکردند و حداقل چند خطی توسط فردی از اطرافیان، از زندگی او گزارش میشده، اما در طول این ۲۴ ماه هیچ اثری از او نیست! خلاصه اینکه در تمام آرشیو های تاریخی در طول این ۲ سال کوچکترین اثری از لئوناردو نیست.

نظریه ای در این مورد وجود دارد از این قرار که این مرد بزرگ مورد توجه بیگانگان قرار گرفته و در نزد آنها امور و علوم پیشرفته ای را فرا گرفته است. شواهد تاریخی، مطلب زیادی در مورد غیبت دو ساله او به ما نمیگویند، تقریبا هیچ چیز! اما یک نکته بسیار واضح و روشن است و آن اینکه بعد از سال ۱۴۶۸ او به فلورانس باز گشته و بعد از بازگشت در کارهای وی تغییرات شگرفی مشاهده شده و اکثر ابداعات و اختراعات او بعد از این سال بوده است. لئوناردو در نوشته ای که مربوط به حدود سالهای ۱۴۶۶ یا ۱۴۶۷ میباشد حکایت میکند که در یک غار چیزی خوفناک را از نظر گذرانده و بسیار وحشت زده شده است. بعد ازاین سال و بعد این ماجرا، او نه تنها در هنر بلکه در بسیاری از رشته های دیگر نظیر نقشه کشی، مکانیک، کالبد شکافی، آناتومی و ریاضیات به تبحر شگفت انگیزی رسیده و به اطلاعاتی دست می یابد که حتی امروز هم دارای کاربرد می باشند. بعضی از طراحی های او واقعا حالت رندر های سه بعدی امروزی را دارا هستند و کاملا قابل تجزیه و تحلیل میباشند. در طرح های آنالیز اجزای بدن گویی کسی با دستگاه سوناگرافی یا سیتی اسکن آنها را مورد بازبینی قرار داده است و به حدی دقیق هستند که باور اینکه کسی در ۵۵۰ سال پیش به این درجه از شناخت از اجزای بدن رسیده باشد مشکل مینماید. او طرحهایی را به روی کاغذ آورده که قرنها بعد اجرا شد مانند هلیکوپتر و ...


نمونه ای از طرحهای مربوط به اجزای بدن

نمونه ای از طرحهای مربوط به اجزای بدن


پس از این دوره و پس از بازگشت به فلورانس است که او نقشه هایی که گویی با ماهواره یا هواپیما از نمای بالا و از شهرهای ایتالیا عکاسی شده را به روی کاغذ می آورد. نقشه هایی که طراحی آنها در آن زمان غیر ممکن به نظر میرسد.


نقشه بالا مربوط به مرکز ایتالیا که توسط لئوناردو اهیه شده است

نقشه مربوط به مرکز ایتالیا که توسط لئوناردو تهیه شده است


نکته شگفت انگیز و جالب اینجاست که تمام این نقشه ها آدرس و جایگاه دارند. برای مثال نقشه بالا مربوط به مرکز ایتالیاست که توسط او مشخص شده است.

بهر حال عجایب و ناگفته های فراوانی پیرامون زندگی و شرح حال این نابغه بزرگ جهان وجود دارد. رازهای نامکشوفی که همچنان برای پرده برداری از آنها به کوششها و جستجوهای تاریخ پژوهان و محققان هنر نیازمند خواهیم بود. شاید آیندگان همچنان در باره لئوناردو داوینچی سخن بگویند. در باره مردی که ذهن تاریخ را همچنان بخود مشغول نگاه میدارد. هنرمند اسرار آمیزی که به حق شایسته عنوان مردی برای تمام فصول، میباشد. آری، لئوناردو: مردی برای تمام فصول.


گرد آوری و تهیه مطالب: جواد اکبر زاده



مؤکداً از مراجعه حضوری از ساعت ۱۶ به بعد خودداری نمایید          آموزشگاه هنرهای تجسمی ایکاروس سه شنبه ها تعطیل است